40 دقیقه • 16 شهریور 1405
امروزه مدیریت لجستیک برای بسیاری از کسب‌وکارها دیگر به معنای صرفاً ارسال کالا از نقطه‌ای به نقطه دیگر نیست. انبارداری، مدیریت موجودی، پردازش سفارش، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، توزیع، تحویل و مدیریت مرجوعی‌ها، مجموعه‌ای از فعالیت‌های به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهند که مدیریت آن‌ها می‌تواند به یک چالش عملیاتی پیچیده تبدیل شود.
به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌ها ترجیح می‌دهند بخشی یا تمام عملیات لجستیکی خود را به یک مجموعه تخصصی خارج از سازمان واگذار کنند. این مدل همکاری با عنوان لجستیک شخص ثالث یا لجستیک طرف سوم (Third-Party Logistics - 3PL) شناخته می‌شود.
اما 3PL دقیقاً چیست، چه خدماتی ارائه می‌دهد و چه تفاوتی با یک شرکت حمل‌ونقل دارد؟
در این مقاله به‌طور کامل با مفهوم لجستیک شخص ثالث، خدمات شرکت‌های 3PL، مزایا و محدودیت‌های این مدل و نکاتی که باید هنگام انتخاب یک شریک لجستیکی در نظر گرفت آشنا می‌شویم.
لجستیک شخص ثالث (Third-Party Logistics یا 3PL) به مدلی از برون‌سپاری گفته می‌شود که در آن یک کسب‌وکار، بخشی از فعالیت‌های لجستیکی خود را به یک شرکت یا ارائه‌دهنده تخصصی خارج از سازمان خود واگذار می‌کند.
به زبان ساده، در مدل 3PL یک شرکت به‌جای اینکه تمام زیرساخت‌ها و منابع موردنیاز برای مدیریت عملیات لجستیک را خود ایجاد و اداره کند، از توانمندی‌ها، شبکه و تخصص یک شریک لجستیکی استفاده می‌کند.
خدمات یک شرکت 3PL می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
دامنه خدمات شرکت‌های 3PL یکسان نیست. برخی شرکت‌ها تنها بخشی از عملیات، مانند حمل‌ونقل یا انبارداری را مدیریت می‌کنند، در حالی که برخی دیگر مجموعه‌ای یکپارچه از خدمات لجستیکی را ارائه می‌دهند.
فرض کنید یک فروشگاه اینترنتی روزانه صدها سفارش دریافت می کند. اگر این کسب وکار بخواهد تمام عملیات را به صورت داخلی مدیریت کند، باید زیرساخت هایی شامل موارد زیر را ایجاد کند:
ایجاد و مدیریت این زیرساخت ها می تواند هزینه بر و پیچیده باشد ولی در مدل 3PL، کسب وکار می تواند بخشی از این فرآیند را به یک شرکت تخصصی واگذار کند.
به عنوان مثال، فرآیند می تواند به این شکل باشد:
دریافت کالا ← انبارداری ← ثبت موجودی ← دریافت سفارش ← جمع آوری کالا ← بسته بندی ← ارسال ← تحویل ← مدیریت مرجوعی
شرکت 3PL می تواند یک یا چند مرحله از این زنجیره را مدیریت کند. در نتیجه، کسب وکار به جای تمرکز بر عملیات روزمره لجستیک، می تواند منابع خود را بر فعالیت هایی مانند توسعه محصول، فروش، بازاریابی و رشد بازار متمرکز کند.
یکی از اشتباهات رایج این است که هر شرکت حمل ونقل را یک شرکت 3PL بدانیم، در حالی که حمل و نقل تنها یکی از اجزای لجستیک است. یک شرکت حمل ونقل معمولاً وظیفه جابه جایی کالا از مبدا به مقصد را بر عهده دارد. اما یک ارائه دهنده 3PL می تواند مجموعه گسترده تری از عملیات لجستیکی را مدیریت کند.
3PL فقط حمل کالا نیست؛ بلکه مدلی برای برون سپاری و مدیریت تخصصی عملیات لجستیک است.
البته بسیاری از شرکت های 3PL خدمات حمل ونقل را نیز به عنوان بخشی از سبد خدمات خود ارائه می دهند.
دامنه خدمات یک شرکت لجستیک شخص ثالث می تواند بسته به نوع کسب وکار، صنعت و نیاز مشتری متفاوت باشد. با این حال، مهم ترین خدمات 3PL معمولاً شامل موارد زیر هستند.
یکی از مهم ترین خدمات شرکت های 3PL، فراهم کردن فضای مناسب برای نگهداری کالا است، اما انبارداری حرفه ای تنها به معنای قرار دادن کالا در یک فضای فیزیکی نیست. این فرآیند می تواند شامل موارد زیر باشد:
استفاده از خدمات انبارداری 3PL به کسب وکارها کمک می کند بدون سرمایه گذاری مستقیم برای ایجاد و تجهیز انبار، از زیرساخت های موجود استفاده کنند.
مدیریت موجودی یکی دیگر از بخش های مهم خدمات لجستیک شخص ثالث است، یک سیستم کارآمد مدیریت موجودی می تواند به کسب وکار کمک کند تا:
امروزه بسیاری از شرکت های 3PL از سیستم های مدیریت انبار یا WMS (Warehouse Management System) برای کنترل دقیق تر عملیات استفاده می کنند.
در کسب وکارهای تجارت الکترونیک، پس از ثبت سفارش، مجموعه ای از عملیات باید با سرعت و دقت انجام شود. این فرآیند معمولاً شامل موارد زیر است:
به این مجموعه عملیات معمولاً Order Fulfillment یا «تکمیل و پردازش سفارش» گفته می شود. برون سپاری Fulfillment به یک شرکت 3PL می تواند به فروشگاه های آنلاین کمک کند تا بدون توسعه مستقیم زیرساخت های انبارداری و عملیاتی، ظرفیت پردازش سفارش خود را افزایش دهند.
مقاله مرتبط: تحویل چندکاناله و D2C چیست؟
یکی دیگر از مهم ترین خدمات 3PL، مدیریت حمل ونقل کالا است که شامل موارد زیر می باشد:
شرکت های 3PL با استفاده از شبکه های حمل و نقل و ظرفیت عملیاتی خود می توانند به بهینه سازی فرآیند توزیع کمک کنند.
برخی شرکت های 3PL علاوه بر خدمات اصلی، خدمات ارزش افزوده (VAS) نیز ارائه می دهند.
این خدمات به ویژه برای کسب وکارهای تجارت الکترونیک و برندهایی که تجربه مشتری برای آن ها اهمیت بالایی دارد، کاربرد زیادی دارد.
فرآیند لجستیک همیشه در مسیر تولیدکننده به مشتری حرکت نمی کند، گاهی کالا باید از مشتری به فروشنده یا مرکز پردازش بازگردد که به این فرآیند لجستیک معکوس (Reverse Logistics) گفته می شود و شامل موارد زیر می باشد:
یک سیستم کارآمد لجستیک معکوس می تواند نقش مهمی در کاهش هزینه ها و بهبود تجربه مشتری داشته باشد.
استفاده از یک شریک لجستیکی شخص ثالث می تواند مزایای متعددی برای کسب وکارها داشته باشد.
ایجاد یک شبکه لجستیکی مستقل نیازمند سرمایه گذاری در بخش هایی مانند:
استفاده از خدمات لجستیک (3PL) به کسب وکار اجازه می دهد به جای ایجاد تمام این زیرساخت ها، از ظرفیت و امکانات موجود یک شرکت تخصصی استفاده کند.
مدیریت لجستیک می تواند بخش زیادی از زمان و منابع یک شرکت را درگیر کند ولی با برون سپاری بخشی از عملیات لجستیکی، کسب وکار می تواند تمرکز بیشتری بر فعالیت های اصلی خود داشته باشد؛ از جمله:
حجم سفارش و عملیات بسیاری از کسب وکارها ثابت نیست، ممکن است یک فروشگاه اینترنتی در دوره های خاص مانند جشنواره های فروش یا مناسبت های ویژه، با افزایش شدید سفارش مواجه شود. در این میان یک شرکت 3PL می تواند به کسب وکار کمک کند تا ظرفیت عملیاتی خود را متناسب با حجم سفارش افزایش یا کاهش دهد و در نهایت این موضوع باعث می شود شرکت ها مجبور نباشند همواره برای حداکثر ظرفیت ممکن سرمایه گذاری کنند.
شرکت های تخصصی لجستیک معمولاً در حوزه هایی مانند:
تجربه و تخصص بیشتری دارند. همچنین استفاده از فناوری هایی مانند WMS، TMS و سیستم های رهگیری می تواند دید بهتری نسبت به وضعیت کالا و عملیات ایجاد کند.
منابع بین المللی نیز نشان می دهند که 3PL مدرن به طور فزاینده ای با فناوری، یکپارچگی سیستم ها و رصد عملیاتی همراه شده است و دیگر صرفاً به نگهداری و جابه جایی فیزیکی کالا محدود نیست.
با رشد کسب وکار، تعداد سفارش ها، نقاط تحویل، کالاها و فرآیندهای عملیاتی نیز افزایش پیدا می کند بنابراین یک شریک 3PL می تواند بخشی از این پیچیدگی را مدیریت کرده و فرآیندهای لجستیکی را ساختارمندتر کند.
در بسیاری از کسب وکارها، سرعت پردازش سفارش تأثیر مستقیمی بر رضایت مشتری دارد. وجود فرآیندهای استاندارد برای:
می تواند زمان انجام عملیات را کاهش دهد.
یکی از تصورات رایج این است که استفاده از خدمات 3PL همیشه و برای همه کسب وکارها باعث کاهش هزینه می شود اما این موضوع الزاماً درست نیست. مزیت اصلی 3PL لزوماً ارزان تر بودن هر عملیات به صورت جداگانه نیست؛ بلکه می تواند در بهینه سازی مجموع هزینه های لجستیک ظاهر شود.
برای مثال، یک کسب وکار ممکن است با ایجاد انبار اختصاصی بتواند هزینه اجاره هر مترمربع را کنترل کند، اما هزینه های دیگری نیز باید در نظر گرفته شود:
در مقابل، استفاده از خدمات یک شرکت 3PL می‌تواند با بهره‌گیری از زیرساخت و ظرفیت‌های مشترک، هزینه‌های عملیاتی را بهینه‌تر کند. بنابراین، تصمیم برای استفاده از 3PL باید بر اساس تحلیل هزینه کل لجستیک (Total Logistics Cost) گرفته شود، نه صرفاً مقایسه قیمت یک خدمت خاص.
استفاده از خدمات لجستیک شخص ثالث می تواند برای کسب وکارهای مختلف مفید باشد، اما معمولاً در شرایط زیر اهمیت بیشتری پیدا می کند.
زمانی که حجم سفارش ها افزایش پیدا می کند، مدیریت دستی سفارش و ارسال می تواند به یک گلوگاه عملیاتی تبدیل شود.
کسب وکارهایی که در برخی دوره ها با افزایش شدید تقاضا مواجه می شوند، می توانند از ظرفیت عملیاتی متناسب با سفارش در خدمات 3PL استفاده کنند.
شرکت های کوچک و متوسط ممکن است تمایلی به سرمایه گذاری سنگین در انبار، تجهیزات و شبکه توزیع نداشته باشند.
گسترش جغرافیایی معمولاً نیازمند ایجاد ظرفیت جدید لجستیکی است و در این میان استفاده از شبکه یک شرکت 3PL می تواند فرآیند توسعه را ساده تر کند.
اگر لجستیک فعالیت اصلی یک شرکت نیست، برون سپاری بخشی از آن می تواند منابع مدیریتی را آزاد کند.
برای درک بهتر مفهوم 3PL، باید جایگاه آن را در مدل های مختلف ارائه خدمات لجستیکی بررسی کنیم.
در مدل 1PL، شرکت تمام فعالیت های لجستیکی خود را مدیریت می کند. برای مثال، یک تولیدکننده کالا را با منابع و ناوگان خود جابه جا می کند.
در مدل 2PL، شرکت از یک ارائه دهنده حمل ونقل یا خدمات لجستیکی مشخص استفاده می کند:
تمرکز اصلی معمولاً بر ارائه ظرفیت حمل یا یک خدمت مشخص است.
در مدل 3PL، یک شریک تخصصی مجموعه ای از خدمات لجستیکی را برای مشتری مدیریت می کند که شامل موارد زیر می باشد:
در این مدل، 3PL از سطح یک خدمت منفرد فراتر می رود و می تواند چندین فرآیند لجستیکی را به صورت یکپارچه مدیریت کند.
مدل 4PL معمولاً نقش گسترده تر و استراتژیک تری دارد. یک شرکت 4PL ممکن است به جای اجرای مستقیم تمام عملیات، وظیفه طراحی، هماهنگی و مدیریت کل شبکه زنجیره تأمین را بر عهده بگیرد و چندین ارائه دهنده 3PL را مدیریت کند و به بیان ساده:
3PL بیشتر بر اجرای عملیات لجستیکی تمرکز دارد، در حالی که 4PL نقش هماهنگ کننده و مدیر کل زنجیره تأمین را ایفا می کند.
رشد تجارت الکترونیک باعث افزایش اهمیت خدمات 3PL شده است، یک فروشگاه اینترنتی موفق باید بتواند فرآیندهای زیر را به صورت دقیق مدیریت کند:
با افزایش تعداد سفارش ها، مدیریت این فرآیندها در داخل سازمان می تواند پیچیده شود و به همین دلیل، بسیاری از کسب وکارهای تجارت الکترونیک از شرکت های 3PL برای مدیریت عملیات Fulfillment استفاده می کنند.
در این مدل، فروشگاه اینترنتی می تواند روی فروش و توسعه بازار تمرکز کند، در حالی که بخش مهمی از عملیات فیزیکی سفارش توسط شریک لجستیکی انجام می شود.
انتخاب شرکت 3PL صرفاً بر اساس قیمت مناسب تصمیم درستی نیست، در اصل یک شریک لجستیکی مستقیماً بر تجربه مشتری و عملکرد عملیاتی کسب وکار تأثیر می گذارد بنابراین هنگام انتخاب باید عوامل مختلفی بررسی شوند.
بررسی کنید شرکت موردنظر دقیقاً چه خدماتی ارائه می دهد و آیا تنها حمل ونقل انجام می دهد یا خدماتی مانند:
را نیز پوشش می دهد؟
شبکه عملیاتی شرکت 3PL باید با بازار هدف کسب وکار شما هماهنگ باشد. اگر قصد توسعه جغرافیایی دارید، ظرفیت توسعه شریک لجستیکی نیز اهمیت دارد.
یکی از مهم ترین معیارهای انتخاب یک 3PL مدرن، قابلیت های فناوری آن مانند:
می باشد که نقش مهمی در کنترل عملیات دارد.
شریک لجستیکی باید بتواند همراه با رشد کسب وکار شما توسعه پیدا کند و در زمان افزایش حجم سفارش، ظرفیت عملیاتی اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
پیش از انتخاب یک شرکت 3PL باید مشخص شود که عملکرد آن بر اساس چه شاخص هایی ارزیابی خواهد شد. برخی شاخص های مهم عبارت اند از:
کسب وکار باید بتواند وضعیت عملیات خود را مشاهده و کنترل کند. هرچه شفافیت اطلاعات بیشتر باشد، مدیریت زنجیره لجستیک نیز دقیق تر خواهد بود.
پاسخ این سؤال به مدل کسب وکار، حجم عملیات و استراتژی رشد شما بستگی دارد و اگر پاسخ شما به چند سؤال زیر مثبت است، استفاده از خدمات 3PL می تواند گزینه مناسبی باشد:
لجستیک شخص ثالث یا 3PL تنها به معنای واگذاری حمل کالا به یک شرکت دیگر نیست؛ بلکه راهکاری برای برون سپاری بخشی یا مجموعه ای از عملیات لجستیکی به یک شریک تخصصی است. از انبارداری و مدیریت موجودی گرفته تا بسته بندی، پردازش سفارش، حمل ونقل و توزیع، خدمات 3PL می توانند به کسب وکارها کمک کنند تا زنجیره عملیات خود را با انعطاف پذیری و تمرکز بیشتری مدیریت کنند.
برای کسب وکارهای در حال رشد، مدیریت هم زمان زیرساخت انبار، پردازش سفارش ها و شبکه توزیع می تواند به یک چالش پیچیده و پرهزینه تبدیل شود. در چنین شرایطی، همکاری با یک شریک لجستیکی متخصص این امکان را فراهم می کند که کسب وکار به جای سرمایه گذاری و مدیریت مستقیم تمام اجزای عملیات، از زیرساخت، تجربه و ظرفیت عملیاتی موجود استفاده کند.
چاپار با تکیه بر تجربه در حوزه حمل ونقل و توزیع و توسعه خدمات لجستیکی خود، می تواند به عنوان یک شریک 3PL، مجموعه ای از خدمات موردنیاز کسب وکارها را در زنجیره عملیات لجستیک پوشش دهد. خدماتی که می توانند از مرحله دریافت و نگهداری کالا آغاز شده و تا بسته بندی، ارسال و تحویل به مقصد ادامه پیدا کنند. این رویکرد به کسب وکارها کمک می کند تا به جای درگیر شدن با پیچیدگی های روزمره لجستیک، تمرکز بیشتری بر توسعه بازار، فروش و رشد کسب وکار اصلی خود داشته باشند.
در نهایت، انتخاب یک ارائه دهنده 3PL صرفاً انتخاب یک پیمانکار حمل ونقل نیست؛ بلکه انتخاب یک شریک عملیاتی است که کیفیت عملکرد آن می تواند بر هزینه ها، سرعت ارائه خدمات و تجربه نهایی مشتری تأثیر مستقیم داشته باشد. به همین دلیل، یک همکاری موفق در حوزه لجستیک شخص ثالث باید بر پایه زیرساخت مناسب، شبکه عملیاتی، شفافیت اطلاعات و توانایی پاسخ گویی به نیازهای متغیر کسب وکار شکل بگیرد.
